جمعى از نويسندگان
95
شناخت نامه محدث قمى ( فارسى )
علاوه بر عرصهء منبر و وعظ و خطابه ، در ميدان تأليف نيز يدى طولا داشت و به رغم عمر نه چندان طولانىاش ( حدود 66 سال ) آثارى تأثيرگذار و بس پربركت از خود به جاى گذاشت كه در جاى جاى عالم تشيع منتشر شده و شيفتگان بسيارى يافته است ؛ از جمله : مفاتيح الجنان ، منتهى الآمال ، نفس المهموم ، سفينة البحار و تتمّةالمنتهى . دو كتاب اوّل را كسى نمىداند تا كنون چند بار و چه تعدادى چاپ شده است ؛ تيراژ مفاتيح از ميليونها نسخه گذشته و آثارش از زمان حيات تاكنون مورد استفادهء خواص و عوام بوده است كه اين توفيق كم نظير است . بارى ، ايشان با وجود تنگدستى و زهد و احتياط فوق العاده و كثرت كار و اشتغال دائمى به تأليف ، مردى سيّاح و اهل سفر و زيارت بود ؛ به طورى كه در مدت عمر ، چهار بار به حج ، بيش از بيست بار به زيارت عتبات ( در ايام اقامت در مشهد و قم ) ، و دفعات بسيار به زيارت امام رضا عليه السلام ، چهار بار به بعلبك ، شش بار به شام « 1 » و يك بار به هند عزيمت كرد . اما آنچه اينجا مدّ نظر است سرگذشت سفرهاى حج اوست كه با استفاده از يادداشتهاى خود ايشان تقديم مىشود . گفتنى است كه عمدهء منبع ما در اين مقاله ، كتاب سودمند محدث نامى حاج شيخ عباس قمى چهرهء درخشان روحانيت شيعه ( در دو مجلّد / جلد 11 مفاخر اسلام ، بخش يكم ، چاپ اوّل ) است كه نويسندهء
--> ( 1 ) . فرزند مرحوم آيةالله ميلانى رحمه الله دربارهء سفر ايشان به شام و بعلبك به سال 1358 ق گويد : « در آن سال محدّث قمى با جمعى همسفر بودند . مرحوم حاج سيد عبدالحسين حجّت هم از كربلا و مرحوم سيد عبدالحسين شرفالدين از صور و . . . به ديدن آقايان به دمشق آمدند . . . در جلسهء منزلِ آقا سيد محسن امين ايشان به مرحوم حاج شيخ بسيار احترام كرد . . . در آن زمان مرقد حضرت زينب عليها السلام خارج شهر شام بود و . . . فقط شش اتاق در طرف غربى صحن داشت . مسجد سنّىها هم در داخل حرم بود . روز جمعه خطيب سنّى ، شيعه را تكفير نمود . از اين جهت چنان جوّ نامساعدى به وجود آمد كه آقايان نتوانستند شب را در زينبيه بمانند . معمولًا آقايان عصرها به زيارت حضرت رقيه مىرفتند و نماز مغرب و عشا را در ايوان جنوبى مسجد اموى نزديك مقام رأس الحسين عليه السلام مىخواندند و بر سنگهاى ايوان سجده مىكردند ؛ چون نمىتوانستند مهر بگذارند » ( مفاخر اسلام ، ج 11 ، بخش اوّل ، ص 405 - 406 ، چاپ اوّل ) .